En Turko, In Turkish

Türkçe - En Turko - In Turkish

Mi Biz Papu

Nesim Romano, el padre de Baruh Romano bivyo entre los anyos1838 i 1898. Esta photografiya es la mas vieja en la posesyon de mi famiya i es tomada en Konstantinople.

Turkish translation of "El Apartamento Andjelo"

Melek Apartmanı
Roz Kohen

Yirmi sene boyunca İstanbul’un Galata kulesi yakınlarındaki Melek apartmanında oturdum. Annemle babam bu daireye İkinci DünyaSavaşı başladığında taşınmışlardı. Melek apartmanı altı katlı ve çatısında geniş bir terası olan koca bir apartmandı. Şişhane’nin Kıblelizade sokağındaki bu apartmanın ikinci katının penceresinden sarkınca bir parça da olsa Haliç’i görmek mümkündü. Çocukluğumda bile bir asırı aşan tarihi, gri taş görünümü ve eski tahta merdivenleri ile, Melek apartmanı adeta adına ters düşen bir görüntüye sahipti. Bir asır boyunca gelip geçen Yahudi kiracı ailelerin izleri ile adeta olgun ve bilgiç bir ifade kazanmıştı ama artık eski görkemini tahmin etmek bile zorlaşmıştı.

Dar ve yüksek pencereleri çoğunlukla siyah güneşliklerle örtülü olurdu. Büyüklerin anlattığına göre bu güneşlikleri savaş sırasında karanlık bastıktan sonra şehri düşman bombardımanlarından korumak üzere ve karartma amacı ile kullanırlardı. Dar pencere kenarlarında tek tük sedef otu saksıları yorgun güvercinlerle beraber yaşam kavgası verirdi.

Kapıcının adı Mehmet’ti. Mehmet ve ailesi apartmanın tek Yahudi olmayan sakinleri idi. Bodrum katında kömür ve odun kilerlerinin biri kapıcı ve ailesine ayrılmıstı. Kapıcı odasının yanıbaşında Melek apartmanının oniki daire sakinlerinin soğuk kış aylarında kullanacakları odun ve kömürler dururdu. Mehmet ve ailesi köyden gelmişlerdi. Karısı iyice örtülü olup nadiren kapı önüne çıkardı. Mehmet ise apartmanın en önemli ve ileri gelen kişilerinden biri idi. Melek Apartmanının kiracilarına türlü servislerde bulunurdu: Giriş katını ve altı katın tahta merdivenlerini sık sık sabunlu sularla yıkar, herkesin ekmeği ve gazetesini alır sabah erkenden dağıtımını yapar, her aksam aynı saatte herkesin çöplerini toplar ve kış aylarında da herkesin günlük odun veya kömürlerini dairelerine taşırdı.

Apartman sakinlerinin çocuklarını da Mektep sokağındaki Musevi Lisesine her gün sabah erkenden götürüp akşam 5’te tekrar eve getiren de gene kapıcı Mehmet’di.
Sıcacık elini anımsıyorum: tek elinde üç çocuğun elini tutar, omuzlarına da hepimizin ağır çanta ve sefertaslarını asardı. Her zaman vaktinde bizleri toplar, hep aynı mesuliyet duygusu ile, ellerimizi sıkıca tutar okul kapısı açılıpta Musevi Okulunun kapıcısı, Müsyü Izak’ın dikkatini çekinceye kadar bırakmazdı.




Melek Apartmanında geçen çocukluk yıllarında soğuk kış gecelerini anımsıyorum. Kapıcı Mehmet apartmanın koca ağır kapısını kilitler bir de üstüne sürgü çekerdi. Hafta sonlarında İstiklal caddesi gezmelerinden veya Boğaziçi sefalarından geç vakit döndüğümüzde kapının zilini çalar kapıcı Mehmet’in uyanıp açmasını beklerdik. Usulca, pijaması üstünde paltosu, kapıyı açmaya gelirdi.

Vaktimizin çoğunu bu küçücük apartman dairesinin tek ısınan oturma odasında geçirirdik. Bu küçük odada bir kanape, iki koltuk, bir radyo, dört kişilik bir masa ve bir büfe vardı. Eski eşyaların arasından ancak sıyrılarak geçilecek kadar bir mesafe bulunurdu oturma odasında. İşte bu odanın iki dar penceresinden, caddede oturan komşularımızın yatak odalarını görür ve onların yaşamlarını seyrederdik: Madam Sevi, Almozlinos Ailesi, bay ve bayan Behar.

“Baksanıza yazlıklarını yatak odasının balkonuna çıkarmışlar bile, evin hanımı çok titiz!
Kızını nişanladı galiba, terasta koca çicek sepetleri var. Kayın valdesine ne olmus? Kadıncağız sokaktan seslenip durdu ise de yardıma gelen olmadı. Aman Allahım..Elvira’nin nişanlısı balkonda sigara içiyor..içerdekiler soğuktan donacak..”

Haftanın en önemli günü ise çamaşır asmak üzere teras katına çıktığımız gündü. Annem teras kapısının anahtarını kapıcı Mehmet’den aldıktan sonra ağır ağır, ıslak çamaşırlarla yüklü hasır sepeti alıp çatı katına çıkardık. Bu çatı katının tek gözlü dairesinde berber Zimbul* ve kör kız kardeşi Ester otururdu. Berber Zimbul evlere saç kesmeğe gider, geçimlerini böyle sağlardı. Üst kata birilerinin çıktığını duyan iki yaşlı kızkardeş hemen kapıya çıkar komşularla sohbete dalarlardı.

Mahallenin en ilgi çeken kişilerinden bir başkası da Deli Arditti idi. Genellikle kendisini bu çatı terasına çıktığımda rahatlıkla gözleyebilirdim. Arditti Kiblelizade Sokağından bir gölge gibi süzülürdü. Koca bir sakalı vardı. Yaz ve kış çok kalın ve koyu renkli bir yıpranmış ağır bir palto ve gene aynı renkte bir fötür şapka giyerdi. Paltonun düğmelerine renkli sicimler bağlamıştı. Kendi kendine konuşarak ve gülümseyerek yürürdü. Ürkek görünüşü ile ve yalnız dünyasında bir büyük sırrı taşıyormuşçasına kısa adımlarla yürür, ellerini hiç ceplerinden çıkarmazdı. Annem Arditti’yi her gördüğünde üzülür ve bize Arditti’nin Musevi Lisesine gittigi gençlik yıllarında bir matematik dehası olarak bilindigini anlatırdı.

Melek Apartmanının çatı katindan mahalleyi bir uçtan bir uca görebilmek çok ilginç gelirdi çocukken: sokağın seyyar satıcıları, alış veriş eden komşuları, arabacıları, eskicileri, ve Haliç’in mavna ve vapurlarını, ta yükseklerde halı silkeleyen ev hanımlarını, ve sokakta oynayan çocukları görünmez bir kimliğe bürünerek izliyebilirdim. İşte apartmanın çatı katı bu bakımdan eşsiz bir güvence sağlıyordu. Terasın sağladığı bu sınırsız görüntü Melek Apartmanının dünyanın merkezi oluşu hissini iyice güçlendirirdi bende. Zaman akıp geçerdi çatı katında. Çamaşırlar asılıp da terasta annemin işi bitince aşağı kata gene tahta merdivenlerde terliklerimizi takırdata takırdata inerdik.

Hamursuz bayramı geldiğinde daracık oturma odasının dört kişilik masası açılır, 15 kişiye bir ziyafet sofrası hazırlanırdı. Hamursuz bayramının efsanesi Musevice şarkılarla okunurken bu bayrama has hazırlanmış nefis yemekler yenirdi. Eski büfe açıldığında mavi ince bayramlık porselenler ve altı kırmızı kristal şarap kadehleri ortaya çıkınça adeta sihirli bir havaya bürünürdü oda. Küçük ve kasvetli oda aniden bir konağın salonuna, yemekler de binbir gece masallarından kaynaklanmış nadide bir ziyafete dönüşürdü gözümde.

Geçen yıllarda İstanbul’a üç kere geldim, Amerika Birleşik Devletleri’nden. İlk gelişimde Melek Apartımanı yerinde duruyordu, içeri girip tahta merdivenleri bile çıktık kızlarımla. İkinci gelişimde Şishane Meydanı metro inşaatı yüzünden çepe çevre kapatılmıstı, binayı yakından göremedik. Aradan iki sene daha geçince kuzenim Viki bir elektronik mektubunda Melek Apartmanının aniden çöktüğünü yazdı. Nedense, böylesine haşmetli koca bir apartmanın sonsuza dek kalacağından emindim ve habere pek inanmak istemedim.

Herşeye rağmen Viki Melek Apartmanı konusunda yanılmamıştı. İmar Müdürlüğüne gönderdiğim elektronik mektuba yanıt gelince, apartmanın seneler öncesinden boşaltılmış oldugunu ve bir gece yarısında aniden çöktüğünü öğrenmiştim. Mesaji yazan memur üzülerek “İstanbul tarihinin bir parçası, böylece yok oldu” diyordu.

Son ziyaretimde Melek Apartmanını gercekten yıkılmış buldum. Apartmanın yerinde duran koca bir taş yıgını toplanılmak üzere öylece bekliyordu Şişhane semtinin Kıblelizade sokağında.

Seneler sonra Amerika Birleşik Devletleri’nin Missouri eyaletinde St. Louis kentinde İstanbul’dan çok uzaklarda, yeşillikler arasında ve şehir gürültüsünden uzak oturduğum koca üç katlı evde, sık sık tekrarlanan rüyalarımda nedense hep Melek Apartmanını bıraktığım yerde bulurum.

Giriş kapısı açık, merdivenleri duvarları önceden hiç hatırlamadığım kadar temiz, insanları mutludur. Kapıcı Mehmet beni sevinçle karşılar. Herşey yerli yerindedir. Rüyamda Apartmanı bulamıyacağımı düşünüp kaygılandığım için kendime kızarım. Melek Apartmanının verdiği bu güvence ile mutlu olurum yeniden.

*Zimbul, Türkçe Sümbül adının Museviler arasında kullanılan şeklidir.

Aunt Sarina

The English traslation of Tant Sarina
AUNT SARINA
Roz Kohen
Illustration: Roz Kohen
Translated by David Siman
Aunt Sarina, my mother’s elder aunt, lived in Kuchuk Hendek street in the Kula district of Istanbul. Right across the entrance to this street there was a flea market. At this market one could purchase old furniture, antiques and all kinds of interesting objects. Buyers and sellers would walk in and out carrying mattreses, bed posts, lamps and much more. The Turkish saying, if eighty people walked in, ninety walked out well described the activity at the flea market
Aunt Sarina was short and skinny. Her face and her gray hair tied in a bun always gave her a sad appearance. She was always dressed in black as expected from elderly jewish widows, at the time. My father would insist that this custom was borrowed from the Greeks and that it was not a Jewish custom.
Aunt Sarina lived there with her daughter Rashel at the entrance floor of this old and neglected building. The two had a small room with a bed as a sofa, a small table and a closet. The room opened to the dark corridor and a single window faced the street. Aunt Sarina spent most of her time sitting by the window and watching the passers by.
A small portable gasoline heater would warm up the room during the cold winter months. The table was always covered with a neatly embroidered cover and a candy bowl stood in the middle. Photographs of Aunt Sarina’s loved ones decorated the walls of this modest room. These were portraits of his late husband and her elder daughter that lived in Israel with her family.
Rashel, her younger daughter was never married. In contrast to her mother she was a a tall woman with a smile on her face. Rashel was modest. She worked at a stocking factory. We used to call her with her last name: Rashel Rofe to differentiate her from the other Rashels in the family.
When my mother and I came to the Kula district to shop, we used to visit the Aunt. My mother knocked on the window and Aunt Sarina would open the door. Once inside, the two started talking loudly with emotion. They gave each other news about the family. While they were taken by the emotional conversation I would watch the activity at the flea market and fall asleep on the tall bed.
At the time the communication with Israel was through letters. It was said that in Israel the widows did not dress in black, they dressed like everybody else and seemed happier. It was in Aunt Sarina’s small room that I heard about Bat Yam, a neighborhood in Tel-Aviv for the first time. From that day on, Bat Yam became the center of interest for the family and a glimpse of hope. Bat Yam here, and Bat Yam there. To me Bat Yam seemed like a happy place by the sea. In Bat Yam, according to Aunt tant Sarina, her elder daughter had a happy family life. The photographs and post cards from Israel retold the same: a heaven in the holy land with palm trees, where only Jews lived with no worries.
Years went by, my mother and I visiting Aunt Sarina and receiving good news from Israel: “In Israel immigrants receive homes… in Israel there are no unpleasant customs…in Israel young women find husbands …in Israel baruh haShem the women have jobs and the elderly live in i bet zikenim (nursing homes) payed by the government and their medications are covered too. Sons and daughter transform to Tsabarim and serve the israeli Army. Every one attend The Ulpan ( Hebrew classes) for free and learn the Hebrew language. Baruh haShem, thanks to G-D the elderly have pensions and there isn’t even a need for gassoline heaters. The warmth of the sun and the sea ressusitate even the dead!”
When summer came we all went on vacation but Aunt Sarina remained in the old Kula district and we would not visit her for a couple of months. Later as I got older and started going to school I stopped going to visit Aunt Sarina with my mother. It was my mother who continued to bring us the news about the family as well as the wonders and miracles of the Jewihs Holy land as transmitted by Auth Sarina.
One day, suddenly Aunt Sarina sold the little she had in the Flea Market across the street. She gathered a few necessites and immgrated to Israel with her younger daughter Rashel who by now was in her forties. Soon after we heard that Rashel married a Turkish Jew and was very happy. We saw the photographs of the newly wed in a bright apartment in Bat Yam. Apparently Aunt Sarina had become a modern grandmother that took walks with her grand children the Tsabarim by the sea shores of Batyam. In her letters she continued to write to us and we tried to understand the Hebrew words she was using in her letters: “Because I have the rights of an ola hadasha... I am subscribed to al ulpan, baruh haShem and I go to kupat holim to see a rofe that prescribes me a blessed trufa…"
The transformed life of our Aunt Sarina continued to be the happy and hopeful topic of conversation. Thinking that we had a mother land with such liberties where we could live as we wished, we decided to get rid of mourning clothes and old customs that became obsolete. As time went by and slowly the Jewish voices of the Kula district of Istanbul started dissapearing, leaving us behind with the memories of our past.

Las Geuzlemes de Madam Sima

Las Geuzlemes de Madam Sima
Roz Kohen
-------------------------------------------------
Me akodoro dela eskola Bene Berit en Mektep Sokak en Estambol. Es ayi ke empesi la primera klasa kuando teniya 6 anyos. Mi padre estava tan gustozo ke me iva ir a la mizma eskola ke el hue. Mi vava morava a la fin de la kaleja e la eskola. Mozotros moravamos apenas a 10 puntos de leshura. La kaleja era siempre yena de pasajeros, de vendedores i del vizindado de djudyos i de turkos. La eskola era el sentro de la aktividad de la kaleja. Teniya paredes altas i una puerta pezgada de fyerro.
Musyu Izak el Kapudji, resivia en primero kada elevo. Avriya la puerta i mos tomava de la mano aryento. Mizmo ke teniya un sonrizo, era buen karar de seryozo. Todos saviyamos ke kon Musyu Izak no ay de dezmodrar. Lo ke Musyu Izak diziya ere Ley de Moshe. Ansi muestros paryentes savian ke ya estavamoz en manos buenas el punto ke metiamos pye en el kortijo de la eskola.
Musu Izak saviya todo lo ke se pasava en la eskola, I todo se demandava de el. Moshka no pudiya fuir de su ojo. Ma, el no era el solo en su tarea. Teniya una ayudante: Madam Sima, su mujer.
Los dos eran kargados kon el orden general en la eskola, fista ke entravamos en las klasas. Madam Sima se okupava de mizmo de aparejar la sala de komer i kayntar las komidas ke los elevos trayiyan en sefertasis.

Madam Sima era renomada por sus geuzlemes. Las geuzlemes eran unas fritadas de gomo de arina i muy savrozas. Munchos paryentes no keriyan ke los chikos merken kozas de los vendedores de las kayes. Portanto, las geuzlemes eran la sola koza ke mis paryentes me permetian de merkar.

Kuando la kampana ya dava a las dyez de la demanyana, todos los elevos saliyamos koryendo al kortijo para djugar, i en derecho al ofisyo chiko ke Musyu izak i Madam Sima tenian en la entrada allado de la puerta. Por unos kuantos groshes madam Sima mos vendiya sus geuzlemes grandes i fritas fresksas, ke mos dava aryento de un papel delgado, kon muncha asukar de polvo.
De esta spesyalita unika de Madam Sima, me akodoro fista oy.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Mansur, el Loko

Mansur, el Loko
Roz Kohen
--------------------------------------------------------
Akel enverano, teniya apenas ocho anyos. Aviyamos alkilado una kaza en Suadiye, Estambol, para pasar los mezes de enverano. en, en la parte asiyatika de las sivdad de Estanbol.
Suadiye era akeyos tyempos, uno de los lugares populares de kampanya. Era yeno de kazas kon guertas ke se alkilavan por el enverano a los kampanyeros. I esto permetia a los los proprietaryos de estas kazas de tener un revenido de mas por sus mantenemiento.
Munchos alkilavan kazaz ke eran maz serka de la mar i de las plajas. La kaza ke alkilimos akel enverano era de dos etajes konuna guerta. Kazas komo la ke aviamos alkilado, un poko maz aleshadas, eran eran maz baratatas. Akeyos tyempos dyez puntos de kamino al bodre de la mar se konsiderava lesho.
Estar serka de la natura, jugar en las guertas, arepozar debasho de los arvoles i arivar a las plajes en kaminando en unos dyez kinze puntos… Ke lukso ke era komparado a la vida ande pasavamos los invyernos en el apartamento chiko i brusko de Sishane!
La kaza aparteniya a Mansur, el Loko. Deli Mansur, asigun lo yamavan en Turko, era de orijin arabo. Le plaziya muncho de ser yamado Loko. Se entroduizava de si para si:
“Yo so Mansur el Loko.” I empesava a echar tarakaz de la alegriya.
Al pareser ser yamado Loko, le dava un poder ekstraordinario. Kontava komo el reusho en la vida kon su lokedad. Avlava a boz alta, yamava a los pasajeros de la kaye, en echando vardas komo si el fuera el rey de la male.
Mansur bivia en una kaza chika en la mizma guerta, kon su mujer kayada i su ija adaptada. Se asentava oras enteras en un tabure al lado de la puerta de su kazika.
Avlava kon todos los gatos pedridos ke biviyan en su guerta. La guerta era un ganeden para estos gatos. Avyia alo manko, unos dyez gatos ke Mansur el Loko los manteniya.. i ke se arekojavan en su entormo. kuando Mansur kantava:
Aminichi kuchi minniki tula / Aminichi kuchi minniki tula.
Oy penso ke esto era puedeser un refreno en Arabo ke el se akodrava de su chikez.
En repuesta a los kantes estrenyas de Mansur el Loko, eran los kantes de Silvia la vizina djudiya. Me akodro de eya kuando kantava de su tarasa, los kantes populares de akeos tiempos: “Arrivederci Roma” i “Cuando calienta el sol”, todo en enkolgando los mayos mojados.
Mozotros moravamos en el sigundo etaj, i en el primer etaj morava Necdet Koyuturk, el kantador famozo de tangos turkos. Koyuturk preformava los enveranos kon su orkestra, en el kazino de la plaj de Suadiye. Su mujer era una damma muy fina i ermoza. Teniya dos ijikos de muestra edad.
Mi ermana i yo, kon los dos ijos del kantador famozo i la ija adaptada de Mansur djugavamos en la guerta. Todo'l tyempo ke Mansur estava embevesidio kon el vizindado i kantando a los los gatos, mozos los chikos estavamos okupados a fraguar una pared en medyo la guerta para tener una kaza por djugar en pretendyendo ke eramos una famiya. Este djugo ke aviyo empesado kon palos i pyedras aviya avansado a un etapo ande estavamos fraguando la pared kon lodo I pyedras.
Mansur el Loko kon su boz alta mos dyo el ultimatum:
"Ya vos di la permisyon de fraguar estas paredes en medyo de la guerta, ma kon una kondisyon: la vaj a derrokarla I alimpyar todo a la fin del enverano!"
Le izimos la promesa ke nunka no tuvimos. Kuando el enverano eskapo, tornimos a la sivdad. Mansur el Loko kedo kon sus gatos, i la pared en medyo de la guerta.
Oy Suadiye es una parte byen developada de la sivdad de Estambol, ande no egziste dinguna trasa del la kaza de Mansur el Loko.
Ma, yo tengo dos gatos nomrados asigun los gatos de Mansur el Loko.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ilustrasion: Roz Kohen

La Lisyon Partikulyer

La Lisyon Partikulyer
Roz Kohen
----------------------------------------------


Me akodro ke tenia tres anyos i mi ermana ke es tres anyos mas grande de mi estava aparejandose a empesar la primera klasa en la Benei Berit de Mektep Sokak.
Akel tyempo era de uzo de aparejar a las kreaturas para la primera klasa. Por esto se yamava a una profesora ke iva a ambezar a los elevos a meldar i aparejarlos para ke reushken en la klasa.
Es ansina ke Madmuazel Janet Antikuni fue kontaktada i envitada para las lisyones partikulieres. Mi ermana Dora iva ambezarse a meldar i a eskrivir el enverano de 1952, antes de empesar la eskola.
En primero la famiya entera mos huimos a merkar el alfabe en el kirtasiyeci en Dogruyol serka de la Kula. Me akodro ke me ezmodri tanto ke fueron ovligados de merkarme i a mi un alfabe.
Ke eksitamyento en el sigundo etaj del Melek Apartimani de Sishane! La uniforma maron kuzida por Nimet la kuzendera ya estava pronta para Dora, los kalsados merkados de Sumer Bank, la chanta para los livros, un kuti de tavla para los kalemes, mezmo una bocha de tinta i agora el Alfabe ya estava pronto.
A la fin la profesora Madmuazel Janet Antikuni ke aksepto a ambezar a mi ermana a eskrivir i meldar, arivo. Las dos ivan a asentar solas en la kamareta de asentar, una ora entera para la lisyon partikulyer: Al pareser, me empesi a dezmodrar de muevo. Keria saver i entender todo i yo me keria ambezar a meldar kon mi ermana la grande. A la fin no salyeron a bash. Durante la lisyon kuando la profesora estuvo ensenyando a mi ermana, yo me kedi kayadika debasho la meza para penar a entender lo ke estava afitando i mi ermana se akodra ke desini los kalsados de la profesora en un pedasiko de papel. Esto fue el empesijo de desenes de kalsados i turo por una buena epoka.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ilustrasion: Roz Kohen

Indiana De Fyerro

The Translation in English-Have you had Demirhindi in Istanbul?
Indiana De Fyerro
Roz Kohen
En Estambol egziste un beveraje egzotiko ke se yama demirhindi en Turko. Este beveraje se puede topar en una patiseria ande me iva kon a mi padre munchos anios antes.
Orozamente, kuando vijiti Estambol kon mis dos ijas, djusto un anyo antes, en Junio, tuve el plazer de gostar el demirhindi por la primera ves.
Mis dos ijan se engrandesyeron en los Estados Unidos, entanto ke turistas toparon un grande enteresso en Estambol: vijitar los bazares orientales. Estos lugares les vino muy diferentes i egzotikos. Pormodo de esto es ke mos desidimos de ir a vijitar los bazares por la tresera ves, una ves dalkavo, antes de retornar a los Estados Unidos. Es este antuziasmo de mis ijas, ke me izo konoser la savor del demirhindi.
Este dia kaynte, las tres, yo, Daphne i Denise mos metimos en kamino a las madrugas de la demanyana, para ayegar a Bahchekapi i de ayi a los bazares serrados de Misircharshisi i de Kapalicharshi. Ayegimos finalmente a la plasa de Emineunu, entre la djentorya i el trafiko ke estavan koriendo en kada direksyon. La sivdad avia trokada tanto durante los anyos, ke me fue muy difisil de saver komo traversar esta kaleja muy ancha.
Ensupito, apersivi un ombre aedado. Su fizyonomia me vino konosida. Puede ser era una persona ke avia renkontrada, en mi chikes? Ken save?
Le demandi si me pudia amostrar el kamino para pasar enfrente. Me disho de suivirlo. A este momento, lo oyi dizir kon un aksante djudio i kon el mismo eskarinyo ke yo tenia de mi akodros de Estambol: "mira lo ke izieron de esta sivdad", apuntando a la djentorya i a las linyas largas de otobuses i de otomobiles. El me avia akodrado a mi padre. Yo le remersi por su ayudo, en esforsando me de guadrar mis lagrimas.
Mis ijas, ke tenian en el tino solo de arivar al charshi, no avian remarkado mis lagrimas. Kada una en su mundo…i yo kon el yugo de deskuvrir el pasado. Ansi es ke las tres mos topimos enfrente del charshi, i el nikochero se desparesio.
Duspues ke pasimoz un buen tiempo en los charshis orientales, propozi a mis ijas de amostrar las el batimiento 4. Vakif Han, ande mi padre lavoro por sinkuenta anios, no leshos de ande estavamos. Kaminando entre las palombas de la plasa , arivimos en frente de este han, bien grande i viejo, un tipiko batimiento de la arshitektura del stilo arte muevo del empesijo del siglo.
Kon un alkavo eforso, i sin ser sigura si las puediya enteresar les amostri la butika de Hadji Bekir, el bonboniero i patiseria djusto en frente del echo de mi padre. En esta butika, los mesmos lokumes, bonbones i gatos estavan aranjados en la misma forma de antes de kuarenta anios. Paresia ke mismo si la sivdad entera se avia trokada, Hadji Bekir avia kedado en su lugar, fista su tabela, kon la misma eskritura de dos palavras: "LIMONATA-DEMIRHINDI"
Les konti ke a mi padre le plazia bever demirhindi muncho, i ke me trayiya a esta patiseriya kada ves ke viniamos a este lugar i me demandava si keria bever una koza. El siempre bevia una kupa yelada de demirhindi i yo bevia limonata. La razon era ke demirhindi keria dizir en Turko "indiana de fyerro." A mi me se asemejava ke este beveraje era el kaldo de una indiana de fyerro, i esto me deskorajava de gostar lo.
Denise, la chika, ke kon su fizyonomia i su karakter me akodra mi padre, torno kon desiluzyon i me demando: "mama, tu ke mos kontas esto todo, tantos anyos ke bivites aki, nunka no tuvites la kuryozitad de gostar lo a este beveraje ke tu padre bevia i ke le plazia tanto, solo achakes de su nombre ke no te plazia?" En este momento mos metimos a riyirmos, todas desidando de merkarmos dos kupas de estos beverajes: una de demirhindi i una de limonata. Finalmente, grasyas a mis ijas, en este un momento sinti ke avia topado de muevo la okazyon de gostar este beveraje, oportunidad ke me avia mankada anyos enteros: konoser la savor de demirhindi, este beveraje muy delikado i fresko ke arebivia el puerpo kansado de mi padre. Demirhindi me avia arebivido i a mi, en este dia kaynte de enverano en Estambol.
En la patiseria de Hadji Bekir, pensi ke mi papa esta allado de mozotros. Yo lo oyi dizir: "Rozeta,keres bever una kupa de demirhindi o de limonata?" i yo, le respondiendo: "siguro demirhindi", imajinando ansi ke las tres jenerasyones mos estavamos rankontrando mos en la savor de la indiana de fyerro.
Antes unos kuantos dias, me ambezi ke el byervo demirhindi es una transformasyon en Turko de los byervos en Arabo, "tamar hindi", ke kere dizir ‘datile de India’, i este beveraje se prepara de esta fruta. Ansi, despues la konsolasyon ke tuve de gostar su savor, i su misteria se avia aklarado.
St. Louis, Junio 2000.

Mi Madre i la Estoria De Djoha

Mi Madre I La Estoria De Djoha

Roz Kohen

Estos son mis rekuedros sovre la estoria de Djoha ke mi madre, Ester Romano Kohen, me kontava kuando era chika. Tenia apenas 4-5 anios kuando biviamos serka de la Kula en Estambol. Kadal dia era la mezma konseja i me akodro de la lenteja ke me dava a komer kon kuchara en la boka. Me parese ke las madres i los padres djudios d'altiempo eran muy karinsiosos i ke eyos bivieron solo por sus kreaturas. Esta impresion me la desharon komo un regalo sakro. Portanto, no se ke karar la pude pasar la a mis ijas. Esta eskrita, la dediko a mi madre, ke nasio en Anvers en 1910 i murio en Londra en 1995. Su vida, la avia empesado en la Evropa i la eskapo en la Evropa. Ma, la bivyo en Estambol.

Aviya un rey muy malo i muy kaprisiozo. Un dia, se alevanto de la siedra i disho: "Yo kero saver kualo es la mijor komida del mundo. Ken meda la mijor repuesta le va dar de todo lo bueno, ma si la repuesta no me plaze lo va echarlo al zindan." Kada uno se estava espantando, sin saver kualo azer. Yamo a Zevulun, Zevulun disho: "La mijor komida es avaz sekas kon aroz." "Echa lo al zindan," grito el rey. Duspues vino Salamon: "La mijor komida es prasa kon koftes." "Al zindan," dyo orden el rey. Vino Menahem: "La mijor komida es el peshkado de gaya." "Al zindan," grito el rey. Otros respondieron: "Kalavasucho, borrekas, albondigas, guevos haminados…" i todos fueron mandados al zindan.

A la fin vino el torno de Djoha. El ya estava muerto del sar i antes de pareser delantre del rey, fue a ver a su padre prove ke era un kimurdji. Le demando: "Papa ke va azer? Si no supe la repuesta, el rey me va echar me al zindan." El padre de Djoha le disho: "Ijo, la mijor komida del mundo es el ambre. Si sos arto nada no te plaze, ma si tienes ambre, mismo el pan seko tiene savor."

Ansi, Djoha se fue al rey i le dio la repuesta. Al rey tanto le plazio esto ke los tomo a Djoha i a su padre al saray i les dio todas las rikezas fista la fin de sus vida.

Kada ves ke el rey demandava: "Yo kero saver kualo es la mijor komida del mundo," mi madre enkashava a mi boka la kuchara en dando la repuesta del dezmalado ke ivan a echar al zindan. Esta konseja se alargava o se akurtava asigun la kuantidad del komer ke avia kedada en mi plato, i ami me paresia ke nunka se va eskapar. 

Siempre vinia a la fin kon el pedaso dalkavo, la repuesta del Djoha… i me kontava despues la fin oroza en alimpiyando me los mushos.